Klauzula arbitrażowa w umowach

Klauzula arbitrażowa jest to zapis możliwy do zastosowania przez strony w umowie lub jako osobna umowa mająca na celu poddanie sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, poprzez wskazanie w niej przedmiotu sporu lub stosunku prawnego, z którego spór wyniknął lub może wyniknąć. Klauzula arbitrażowa nazywana jest również zapisem na sąd polubowny.

Arbitraż to metoda rozstrzygania sporu między stronami umowy polegająca na tym, że strony zgadzają się, by spór został rozwiązany w oparciu o decyzję niezależnego arbitra, a nie na drodze postępowania sądowego. Ponadto strony stosując klauzule arbitrażową, muszą mieć na uwadze, że wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta mając moc prawną na równi z wyrokiem sądu powszechnego lub ugody przed nim zawartej. Wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta, niezależnie od tego, w jakim państwie został on wydany, podlega uznaniu albo stwierdzeniu wykonalności przez sąd powszechny. Uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego zostaje wydane przez sąd powszechny na wniosek strony, której wyrok sądu polubownego dotyczy.

Forma zapisu na sąd polubowny w umowie.

Klauzula arbitrażowa czy też zapis na sąd polubowny powinien być sporządzony na piśmie oraz określać oznaczenie stron umowy, w sposób umożliwiający ich identyfikację, wyrażenie woli poddania sporu prawnego pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, oznaczenie przedmiotu sporu lub stosunku prawnego, z którego spór wyniknął lub może wyniknąć. Ponadto wymaganie dotyczące formy zapisu na sąd polubowny jest spełnione także wtedy, gdy zapis zamieszczony został w wymienionych między stronami pismach lub oświadczeniach złożonych za pomocą środków porozumiewania się na odległość, które pozwalają utrwalić ich treść. Powołanie się w umowie na dokument zawierający postanowienie o poddaniu sporu pod rozstrzygnięcie sądu polubownego spełnia wymagania dotyczące formy zapisu na sąd polubowny, jeżeli umowa ta jest sporządzona na piśmie, a powołanie się jest tego rodzaju, że czyni zapis częścią składową umowy. Zapis na sąd polubowny może zostać zastosowany również w umowie spółki handlowej. Zapis taki dotyczący sporów ze stosunkiem spółki wiąże spółkę, jej wspólników oraz organy spółki i ich członków.

Klauzula arbitrażowa nie może natomiast naruszać zasady równości, to znaczy nie można zawrzeć w takiej klauzuli zapisu mówiącego, że tylko jedna ze stron może wnieść pozew do sądu polubownego. Co więcej, klauzula taka nie powinna dawać możliwości rozstrzygnięcia sporu przed sądem arbitrażowym, a powinna stanowić decyzję stron sporu, na rozstrzygnięcie go przed sądem polubownym.

Postępowanie przed sądem polubownym.

Postępowanie przed sądem arbitrażowym odbywa się w wybranym przez strony sądzie polubownym. Postępowanie inicjowane jest wniesieniem do sądu polubownego pozwu lub wezwania na arbitraż. Postępowanie to odbywa się zgodnie z regulaminem sądu polubownego, chyba, że strony postanowią inaczej. Strony mogą zawrzeć w klauzuli arbitrażowej gdzie będzie odbywać się posiedzenie, w jaki sposób zostaną przeprowadzone dowody, w jakim języku będzie prowadzone postępowanie. Jeśli jednak strony tego nie postanowią, to sąd polubowny może prowadzić postępowanie w sposób, jaki uzna za właściwy.

Nie można jednak zapominać, że sądy polubowne pozostają w ścisłej zależności od sądów powszechnych, mimo swojej niezależności. Sądy polubowne są związane przepisami prawa powszechnego. Co więcej od ostatecznego wyroku sądu polubownego można wnieść skargę o jego uchylenie. Skarga jest wnoszona do sądu apelacyjnego, na obszarze którego znajduje się sąd powszechny właściwy do rozpoznania sporu, gdyby strony nie zastosowały klauzuli arbitrażowej w umowie oraz nie rozstrzygnęły sporu przed sąd polubowny.

Czy stosowanie klauzul arbitrażowych w umowach jest korzystne?

Stosowanie klauzul arbitrażowych w umowach może być atrakcyjne w perspektywie przyszłego sporu ze względu na szybkie i sprawne postępowanie, w którym kalendarz postępowania planowany jest z uwzględnieniem możliwości czasowych strony, możliwość wyboru arbitrów posiadających fachową wiedzę adekwatną do meritum sporu. Co więcej samo postępowanie jest znacząco odformalizowane oraz dostosowane do potrzeb stron, poprzez pozostawienie do wyboru stron czy rozprawa ma być prowadzona stacjonarnie, online czy też w formule hybrydowej oraz czy wysyłka dokumentów ma być prowadzona elektronicznie, czy w formie tradycyjnej (chyba, że zabrania elektronicznej wysyłki regulamin sądów). Dodatkowo strony mogą zdecydować, gdzie będzie obywała ich rozprawa arbitrażowa, w jakim języku będzie przeprowadzana oraz kto będzie rozstrzygał spór.